BERKELEY – Paleoantropologen van de universiteit van Californië in Berkeley en van het Natuurhistorisch Museum in Cleveland hebben fossielen gevonden van een bijna 6 miljoen jaar oude menselijke voorouder, van welke de eerste fossielen drie jaar eerder werden aangekondigd. Hiermee verstevigen zij het belang van de soort als de eerste hominide die verscheen na de afsplitsing van de chimpansee lijn.
Toen de soort voor het eerst aangekondigd werd in het
tijdschrift Nature in 2001, werden de fossielen Ardipithecus
ramidus kadabba genoemd, een subsoort van een jongere hominide
soort Ardipithecus ramidus, die eveneens in de Middle Awash
regio in Ethiopië werd gevonden. De nieuwe fossielen – zes
tanden – leveren genoeg bewijs voor de stelling dat het hier
toch om een aparte soort gaat, dus Ardipithecus kadabba in
plaats van een subsoort Ardipithecus ramidus.
“Ardipithecus kadabba zou wel eens de eerste soort kunnen
zijn op de menselijke lijn na de evolutionaire afscheiding van
de lijnen die naar de moderne chimpansees en die die naar de
mens leiden,” zei Yohannes Haile-Selassie, curator en hoofd van
de afdeling fysieke antropologie van het museum in Cleveland.
Haile-Selassie en coauteurs Tim White van de Berkeley
universiteit en Gen Suwa van het museum van de universiteit van
Tokio rapporteerden hun vondst in de uitgave van 5 maart van het
tijdschrift Science.
Tussen 1997 en 2000 legde Haile-Selassie 11 hominide
fossielen bloot van tenminste vijf individuen die eens in een
bosrijk landschap leefden waar de omgeving nu droog en
rotsachtig is, in de Afar driehoek midden in de Ethiopische
Middle Awash regio. Samen met White en geoloog Giday
WoldeGabriel van het Amerikaanse Los Alamos National Laboratory,
interpreteerde hij de beenderen als die van een tweebenige
hominide ter grootte van een chimpansee die tussen de 5,2 en de
5,8 miljoen jaar geleden leefde.
De zes tanden werden gevonden tijdens een maand lange
afgraving op een locatie die Asa Komo (Rode heuvel) Locality 3
werd genoemd. Deze locatie had eerder al een deel van een arm en
een enkele tand opgeleverd. Asa Koma is gelegen aan de
westelijke grens van het onderzoeksgebied zo’n 290 kilometer ten
noordoosten van de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba.
Onder de gevonden tanden bevinden zich een hoektand uit de
bovenkaak, voorkiezen uit beide kaken en maalkiezen uit de
bovenkaak. Alle tanden kwamen uit een geologische laag die
tussen twee vulkanische lagen in zat. Deze vulkanische lagen
konden worden gedateerd op respectievelijk 5,54 en 5,77 miljoen
jaar oud. De datering werd verricht op het Berkeley
Geochronology Center door Paul Renne, adjunct professor aard- en
planetaire wetenschap aan de Berkeley universiteit.
Hoewel de wetenschappers slechts over 17 fossielen
beschikken, waarvan de meeste tanden zijn, kunnen zij hier toch
veel uit opmaken, bijvoorbeeld over hoe deze wezens leefden. De
tanden in het bijzonder zijn van belang om te kunnen
differentiëren tussen de fossielen van mens en chimpansee.
“In alle mensenapen – fossiele en moderne – worden de grote,
slagtandachtige, uitstekende hoektanden als wapens gebruikt, en
bij de meeste gebruiken de mannetjes ze in hun gevechten met
rivalen om zo toegang te krijgen tot vruchtbare vrouwtjes,”.
Aldus White. “De eerste hominiden hebben deze aanpassing niet,
zij hebben veel kleinere hoektanden die geheel niet op die van
chimpansees lijken.”
In de mensapen, slijpen de bovenste hoektanden constant langs
de derde voorkiezen in de onderkaak om ze zo scherp te houden.
Volgens White hebben mensen deze functionaliteit niet.
Volgens hem zijn de implicaties van dit verschil in gebitten
dat de nieuw geëvolueerde hominiden in een totaal verschillende,
minder strijdlustige sociale structuur leefden dan die die we
zien bij moderne chimpansees. Antropoloog Owen Lovejoy stelde in
de tachtiger jaren dat de afname van de hoektanden betekende dat
de mannetjes meer betrokken waren bij het opvoedproces en dat
het dragen van kinderen en voedsel sterke evolutionaire druk
legde op deze hominide waardoor ze zich ontwikkelden in de
richting van een spier- en skeletbouw die perfect was voor het
lopen op twee benen. De nieuwe fossielen laten de meest
primitieve hoektanden zien van alle eerder gevonden hominiden.
“We zien slijtagepatronen op de voorkiezen van Ardipithecus
kadabba die we in A. ramidus niet zien,” zei Haile-Selassie. “We
weten niet zeker of de A. kadabba individuen een functioneel
slijpmechanisme hadden – we hebben maar een voorbeeld daarvan –
maar wat we zeggen is dat de primitieve vorm en de aanwezigheid
van dit patroon op de bovenste hoektand en de derde voorkies A.
ramidus doet verschillen van A. kadabba, zodat we de laatste
zien als een aparte soort.”
De onderzoekers geven aan dat er nog twee andere vindplaatsen
zijn die fossielen hebben opgeleverd uit dezelfde periode,
tussen de 5 en 6 miljoen jaar oud. Een groep fossielen, die in
2002 in Tsjaad werd gevonden, werd Sahelanthropus tchadensis
gedoopt, de andere groep, die in Kenia werd gevonden in 2000,
heet Orrorin tugenensis . Al deze fossielen komen zodanig
overeen dat ze allemaal onder dezelfde soort, Ardipithecus
kadabba, zouden moeten worden geplaatst vind het team.
Deze zienswijze wordt niet gedeeld door David R. Begun van de
universiteit van Toronto. Hij werpt tegen dat de gebitten van A.
kadabba, Sahelanthropus en Orrorin op een aantal belangrijke
punten van elkaar afwijken. “In plaats van een enkele lijn van
opvolging zou het [hominide] fossielenbestand uit het late
Mioceen wel eens een integrerende uitspreiding kunnen laten zien
vanuit een bronpopulatie in Eurazië of een nog niet ontdekte
populatie in Afrika, de eerste van verschillende uitspreidingen
die gedurende de evolutie van de mens heeft plaatsgevonden,”
schrijft hij in een bijgevoegd commentaar. Maar de mate van
onzekerheid over de fragmentarische fossielen die tot dusver
bekend zijn maakt het onmogelijk de meningverschillen die leven
tussen zij die denken dat er veel soorten zijn geweest en zij
die denken dat er niet meer dan 1 of 2 menselijke soorten
tegelijkertijd hebben geleefd bij te leggen. “De oplossing komt
voor in de mantra van alle paleontologen,” concludeert hij. “We
hebben meer fossielen nodig!"
Dit artikel is gebaseerd op een artikel van de universiteit van Californië, Berkeley.