Home 

  PALEONIEUWS

  fOSSIELEN

  tHEORIEEN

  onze familie

  historie

  gEOGRAFIE

  ONTSPANNING

  NASLAG

  sHOP



Wat is RSS?

 
 
"Hobbit" ontdekt: Wetenschappers vinden kleine mens in Azië
oktober 2004

Een spectaculaire vondst op het Indonesische eiland Flores. Tot 13.000 jaar geleden leefden hier kleine mensjes, "hobbits" gedoopt door de vinders, die mogelijk rechtstreeks afstammen van Homo erectus.



Wetenschappers hebben de fossiele skeletten gevonden van een hobbit-achtige mensensoort die niet veel groter werd dan een modern kind van 3 jaar oud. De minuscule mensen, die een schedel hadden ter grootte van een grapefruit, leefde te midden van pygmee olifanten Komodovaranen op een afgelegen eiland in de Indonesische archipel tot zo’n 13.000 jaar geleden.


Australische en Indonesische onderzoekers vonden de fossielen van deze miniatuur mensen in een grot op Flores, een eiland dat halverwege Azië en Australië ligt.


Wetenschappers hebben vastgesteld dat het eerste skelet dat zij vonden behoord aan een tot nu toe voor de wetenschap onbekende soort. Zij noemen de nieuwe soort Homo floresiensis, naar het eiland waar ze gevonden werden, de kleinen mensen werden door de medewerkers ook wel liefkozend hobbits genoemd, naar de kleine mensen in de populaire Lord of the Rings boeken.


Het originele skelet, van een vrouw, was slechts 1 meter groot, woog 25 kilogram en was ongeveer 30 toen ze stierf, zo’n 18.000 jaar geleden. Het skelet werd gevonden in dezelfde afzettingen op Flores waarin eerder ook stenen werktuigen en de beenderen van pygmee olifanten, reuzenknaagdieren en Komodovaranen werden gevonden. Homo floresiensis is al een van de meest spectaculaire vondsten van de laatste 50 jaar genoemd, en tevens de meest extreme mens ooit gevonden.


De soort leefde op Flores tot zeker 13.000 jaar geleden, wat betekent dat zij lange tijd tegelijk met moderne mensen in de regio leefden, aldus de wetenschappers.


“Om te ontdekken dat er nog zeer recentelijk, mogelijk zelfs 13.000 jaar geleden, een rechtopstaand, tweebenig wezen op aarde rondliep – al ware het eentje met kleine hersenen – terwijl tegelijkertijd ook moderne mensen aanwezig waren, is zowel opwindend als verassend,” zei Peter Brown, een paleoantropoloog aan de universiteit van New England in New South Wales, Australië.


Brown is mede auteur van het onderzoeksrapport dat de vondsten beschrijft, welke in het blad Nature van 28 oktober zal verschijnen. Het Committee for Research and Exploration van de National Geographic Society sponsorde het team dat de vondst deed. De vondst zal uitgebreid worden besproken in een documentaire die begin volgend jaar op de National Geographic Channel zal worden uitgezonden.
 

“Het is volledig onverwacht,” aldus Chris Stringer, de directeur van het Human Origins project van het Londense Natural History Museum. “Om zulke vroege mensen op een afgelegen eiland als Flores te hebben is al verassend genoeg. Dat sommige slechts een meter groot waren met de hersengrootte van een chimpansee is nog veel opmerkelijker. Dat zij zo’n 20.000 jaar geleden nog steeds in leven waren en dat moderne mensen ze ontmoet moeten hebben, is gewoonweg ongelofelijk.”
 

De onderzoekers schatten dat de kleine mensen op Flores leefden van ongeveer 95.000 tot zeker 13.000 jaar geleden. De wetenschappers baseren hun theorie op geblakerde beenderen en stenen werktuigen die op het eiland gevonden werden. De lemmeten, perforatoren, spitsen en andere snij- en hakwerktuigen werden waarschijnlijk gebruikt voor de jacht op groot wild.
 

In een bijgevoegd commentaar in het blad Nature, geven Marta Mirazon Lahr en Robert Foley, beiden van het Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies van de Cambridge universiteit in Engeland, aan dat Homo floresiensis ons beeld van laatmenselijke evolutie, geografie, biologie en cultuur volledig verandert.
 

De ontdekking toont ons dat het geslacht Homo veel gevarieerder en flexibeler is in zijn aanpassingsvermogen dan eerder werd gedacht. (Het geslacht Homo bevat onder andere de moderne mens, Homo erectus en de Neanderthalers – welke allemaal gekenmerkt worden door relatief grote hersenen, een rechtopstaande bouw en het vermogen om werktuigen te maken.)
 

“Homo floresiensis is toegevoegd aan het lijstje van menselijke soorten die tegelijk met de moderne mens leefden. Ik denk dat veel mensen verbaasd zullen zijn dat nog niet zo lang geleden wij niet alleen waren,” aldus Brown.
 

verloren wereld van kleine mensen - Ondanks hun kleine gestalte, kleinere hersenen en een mengsel van primitieve en ontwikkelde kenmerken, valt de nieuwe soort toch binnen het geslacht Homo. De onderzoekers vermoeden dat de hobbit en haar soortgenoten zijn geëvolueerd vanuit een Homo erectus populatie bestaande uit individuen van normale grootte die van eiland naar eiland reisde en zo’n 840.000 jaar geleden op Flores arriveerden.


“Fysiek gezien hadden ze de lengte van een drie jaar oud (modern) kind, maar met slechts een derde van de herseninhoud,” zei Richard Robert, een geochronoloog aan de universiteit van Wollongong in Australië en een van de mede auteurs van het onderzoeksrapport. “Hun armen waren relatief gezien iets langer dan die van ons. Duidelijker zichtbaar zouden de dikke wenkbrauwbogen, het platte voorhoofd en het gebrek aan een kin zijn.”


“Hoewel ze er niet uitzien als moderne mensen, was hun gedrag op sommige punt verassend menselijk,” volgens Brown.


De Flores mensen gebruikten vuur in haarden om te koken en jaagden op stegadon, een primitieve dwergolifant die op het eiland leefde. Hoewel relatief klein, woog een stegadon ongeveer 1000 kilo, en was dus een serieuze uitdaging voor een jager ter grootte van een kind van drie. Het jagen moet, volgens de onderzoekers, goede communicatie en planning hebben geëist.


Bijna alle stegadon fossielen die geassocieerd worden met menselijke voorwerpen zijn van jonge onvolwassen dieren, wat betekent dat de kleine mensen selectief waren in de keuze van hun stegadon prooi. Het dieet van de Flores mensen bestond tevens uit vissen, kikkers, slangen, schildpadden, vogels en knaagdieren.


“De hobbit was zeker niet gek,” volgens Roberts. “Ze overleefden zeker 30.000 jaar naast ons [Homo sapiens], en wij staan niet bepaald bekend als de vriendelijke eco-kameraden. Daarbij waren de hobbits tot ongelofelijke dingen in staat – Ze maakten geavanceerde stenen werktuigen, ze jaagden op pygmee olifanten en staken ten minste twee waterpartijen over om Flores te bereiken vanaf het Aziatische vasteland – met hersenen die drie keer zo klein zijn als die van ons.”


“Gegeven het feit dat Homo floresiensis de kleinste menssoort is die ooit werd gevonden, verslaan ze elke mens met gemak op intellectueel gebied, als je het per kilo bekijkt.”
Zowel de kleine mensen als de pygmeeolifanten lijken op het zelfde moment te zijn uitgestorven, vlak na een grote vulkaanuitbarsting.


Contact tussen menselijke stammen - Er is geen bewijs dat moderne mensen Flores bereikten voor 11.000 jaar geleden, het is dus niet bekend of de hobbits en moderne mensen ooit in contact zijn gekomen. De onderzoekers vonden de overblijfselen van hobbits en stegadons alleen beneden een 12.000 jaar oude vulkanische aslaag. De overblijfselen van moderne mensen werden alleen boven die laag gevonden.
 

Toch bleven geruchten, mythes en legenden over kleine wezens op het eiland eeuwen lang rondgaan. Volgens de onderzoekers is het daarom zeker mogelijk dat zij contact hebben gehad met moderne mensen.
 

“Als je kijk naar de regio, dan kun je met zekerheid zeggen dat moderne mensen vanaf 40.000 jaar gelden in Australië waren en op het eiland Borneo vanaf 43.000 jaar geleden,” aldus Roberts. “Er is dus een tijdsoverlapping vanaf 40.000 jaar geleden tot zeker 18.000 jaar gelden – al met al dus minimaal 20.000 jaar. Hoe was de interactie tussen deze twee groepen? Daar hebben we geen enkel idee van. We hebben meer vindplaatsen en hard bewijs nodig, en dat is daarom de volgende stap in ons onderzoek.”
 

Gekrompen op het eiland - Onderzoekers willen ook graag uitvinden hoe en waarom de hobbits zo klein werden. Toe de wetenschappers de hobbitfossielen vonden, dachten ze dat het om het skelet van een kind ging. Er was nog nooit een volwassen mens gevonden die zo klein was. Moderne pygmeeën zijn veel langer, hun lengte varieert van 1 meter 40 tot 1 meter 50.
 

“H. floresiensis vormt een intrigerend probleem voor de evolutionaire biologie,” volgens Brown. De meest voor de hand liggende verklaring is dat over een tijdsspanne van duizenden jaren, de wezens steeds kleiner werden omdat de in ecologische omstandigheden op het eiland het voordelig was om kleiner te zijn. Het “krimpen” van zoogdieren op een eiland is een bekend proces dat over de hele wereld wordt waargenomen. Eilanden hebben vaak een beperkte hoeveelheid voedsel, weinig roofdieren en weinig dieren die elkaar beconcurreren voor dezelfde ecologische niche. Om te overleven dien je de dagelijkse energieconsumptie tot een minimum te beperken.
 

Er is echter geen hard bewijs voor de stelling dat dit ook met de kleine mensen is gebeurd. “Terwijl we de stenen werktuigen kunnen terugdateren tot zeker 840.000 jaar geleden, zijn er nog nooit fossielen gevonden van voorouders van een normaal postuur” op het eiland Flores, zei Brown. “Er is een mogelijkheid dat [Homo floresiensis] arriveerde op het eiland met een klein lichaam.”
 

“Ik zou dit niet hebben kunnen voorspellen,” aldus Stringer van het Londense Natural History Museum. “Deze vondst toont ons dat we nog heel veel kunnen leren over menselijke evolutie, vooral de evolutie in zuidoost Azië.”


Dit artikel is gebaseerd op een artikel van: