Bij de moderne mens kan een verandering of mutatie in dit gen rood haar veroorzaken, tot nu toe was onbekend welke kleur haar uitgestorven menssoorten hadden. De wetenschappers concludeerden na bestudering van gen dat ook de Neanderthalers aanleg hadden voor rossig haar.

“We vonden een variant van MC1R in de Neanderthalers die niet voorkomt bij de moderne mens, maar die een vergelijkbaar effect heeft als de variant die roodharige mensen hebben, ” zei Carles Lalueza-Fox , de hoofdauteur van het onderzoek, die als assistent-professor genetica verbonden is aan de universiteit van Barcelona.

De kracht van selectie - Tot relatief kort geleden konden wetenschappers slechts fossielen bestuderen om iets te weten te komen over hoe de Neanderthalers eruit zagen. Recente innovaties stellen hen nu in staat om ook het DNA te bestuderen dat aan de botten onttrokken wordt. Genetici doen nu ontdekkingen over onderdelen van de biologie van de Neanderthalers die niet zijn te ontlenen aan de botten zelf. Het gaat dan om uiterlijke kenmerken als haar- en huidskleur en de kleur van de ogen – cel chemie en mogelijk zelfs de cognitieve vermogens. Deze gegevens gebruiken de wetenschappers om een aantal cruciale vragen te beantwoorden, bijvoorbeeld de vraag waarom wij de wereld veroverden en niet de Neanderthalers.

De genen die huidskleur en haarkleur bepalen zijn gebieden waar de wetenschappers zich duidelijk als eerste op hebben gericht. Bij de moderne mens die in gebieden rondom de evenaar leven biedt de donkere huid en haarkleur bescherming tegen huidkanker die wordt veroorzaakt door de sterke UV straling van de zon. Daarentegen zien we mensen met lichte huid – te samen met blond of rood haar – in gebieden die verder van de evenaar liggen, zoals Europa.

“Zodra je uit Afrika vertrekt verdwijnt de selectieve druk van de UV straling. Iedere mutatie op het MC1R gen heeft zo kan om te overleven en zich te verspreiden onder de populatie,” zei Dr. Lalueza Fox tijdens de Climate and Humans conferentie in het Spaanse Murcia.
Mensen met licht haar en lichte huid kunnen meer vitamine D produceren wat hen in de noordelijke regionen mogelijk een evolutionair voordeel oplevert.

Aangepaste chemie - Het recente onderzoek toont aan dat een dergelijke aanpassing, onafhankelijk van elkaar, bij zowel de mens als de Neanderthaler ontwikkeld werd, waarschijnlijk als reactie op gelijke omgevingsfactoren. Alle mensen dragen het MC1R gen maar moderne roodharigen dragen een aangepast of gemuteerd gen. Het zeldzame gen werkt minder effectief als andere meer voorkomende vormen. Het verlies aan functie verandert de chemie van de cel waardoor rood haar en een bleke huid ontstaat.

De gegevens voor het laatste onderzoek waren afkomstig van fragmenten van het MC1R gen dat werd verkregen van fossiele Neanderthal beenderen die gevonden zijn bij Monte Lessini in Italië en van resten gevonden in de El Sidron grot in Noord-Spanje. Het is ontzettend moeilijk om DNA te verkrijgen van fossielen die zo oud zijn als deze.

“Het was een beetje als het vinden van een naald in en “genoomische” hooiberg. Ik kon het eerst niet geloven dat we de vondst gedaan hadden. Ik vroeg mijn vrienden om het resultaat te herhalen. Uiteindelijk werd de variant gevonden in twee verschillende Neanderthalers in drie verschillende laboratoria,” aldus Dr. Fox.

Unieke variant - De onderzoekers ontdekten dat de Neanderthalers een unieke variant droegen van het gen die niet voorkomt in moderne mensen. Om er achter te komen welk effect dit kon hebben op haar- en huidskleuren injecteerden de onderzoekers de Neanderthaler variant in een menselijke cel die men melanocyte noemt. Melanocyten produceren een donker pigment dat melanine heet en wat kleur geeft aan haar, huid en ogen. De onderzoekers zagen hetzelfde verlies aan functie in het Neanderthaler MC1R type als zij zagen in de moderne vorm van het gen waarvan bekend is dat het rood haar veroorzaakt.

“Bij Neanderthalers zag je waarschijnlijk alle haarkleuren die we bij moderne Europese populaties ook zien, van donker tot blond en ook rood haar,”vermoedt Dr. Fox.
Volgens Fox betekent het feit dat de Neanderthaler versie van het gen vandaag niet meer voorkomt bij de moderne mens waarschijnlijk dat Neanderthalers en mensen niet samen nageslacht verwekten zoals sommige wetenschappers beweren.

Primitieve spraak - Dr. Clive Finlayson, directeur van het Gibraltar museum zei over de vondst:”Het is ontzettend interessant, het geeft ons een beter begrip van wie de Neanderthalers waren”.

“Het doet vermoeden dat er een neiging was tot een afname van melanine in populaties die verder van de tropen wonen. Als de Neanderthaler en menselijke varianten van elkaar verschillen dan is dit mogelijk een goed voorbeeld van parallelle of convergente evolutie – een vergelijkbare evolutionaire reactie op een zelfde situatie”.

“Neanderthaler genetica gaat ons nog veel informatie brengen, dit is slechts het topje van de ijsberg”.

In een apart onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology, beschrijft Fox het ontrekken van een andere Neanderthaler DNA streng van een gen genaamd FoxP2.

De moderne mens heeft een aantal wijzigingen in dit gen die niet voorkomen bij onze naaste verwanten de chimpansees. Hierdoor denkt men dat FoxP2 mogelijk een belangrijke gen is bij de ontwikkeling van taal, iets waar in wij van de mensapen verschillen. De onderzoekers ontdekten dat ook de Neanderthalers deze mutatie in FoxP2 hadden, waardoor mogelijk bewezen kan worden dat zij de grondbeginselen bezaten voor taal en spraak. Een ander nog lopend project, waarbij men het volledige Neanderthaler genoom wil ontrafelen, werd onlangs getroffen door de ontdekking dat er een besmetting was opgetreden van modern menselijk DNA.